Državljani Srbije često čuju: „u Crnu Goru se može i sa ličnom kartom, bez pasoša". To je tačno — ali uz važnu ogradu koju mnogi saznaju tek na granici: dužina boravka sa ličnom kartom i sa pasošem nije ista. Ako ste već čitali naš tekst o boravišnoj dozvoli u Crnoj Gori ili o nasljeđivanju nekretnine, ova razlika će vam biti poznata po duhu — crnogorska pravila često izgledaju jednostavnije na riječima nego u detaljima. Razjašnjavamo šta tačno kaže zakon, šta potvrđuje zvaničan stav MSP Srbije, i gdje prestaje mit.
Državljani Srbije mogu ući u Crnu Goru i sa pasošem i samo sa ličnom kartom — viza nije potrebna ni u jednom ni u drugom slučaju. Razlika je u nečem drugom: sa pasošem se u Crnoj Gori može boraviti do 90 dana, a samo sa ličnom kartom — najviše do 30 dana. To nije nekakav zaboravljen tehnički detalj, već važeće pravilo koje direktno potvrđuje zvanična stranica MSP Srbije o putovanjima u Crnu Goru¹. Zamijeniti ova dva roka najčešća je greška srpskih turista i onih koji redovno putuju u Crnu Goru na kratko — da pogledaju gradilište, sastanu se sa agentom za nekretnine, srede dokumenta.
Razlika se ne javlja iz hira graničnih policajaca, već iz činjenice da lična karta i pasoš formalno pripadaju različitim pravnim režimima. Pasoš je punopravan putni dokument za koji važi bezvizni režim do 90 dana, prema podacima Vlade Crne Gore o viznom režimu.
Lična karta je pojednostavljen dokument koji Crna Gora prihvata na osnovu člana 9 Zakona o strancima, gdje izričito piše: državljani određenih država mogu ući u Crnu Goru „i sa važećom ličnom kartom... u skladu sa međunarodnim ugovorom ili propisom o viznom režimu"². Drugim riječima, sama činjenica da se lična karta uopšte prihvata na granici nije opšte pravilo, već izuzetak koji važi samo za pojedine zemlje, uključujući Srbiju, na osnovu posebnih dogovora. A pošto je riječ o posebnom, užem režimu — on je i vremenski kraći.
Pravilo se prije svega odnosi na državljane Srbije — i to posebno potvrđuju i srpsko MSP i crnogorski mediji³. Riječ je o trajnom režimu, a ne o jednokratnoj akciji: crnogorsko MUP je 2024. godine posebno pojasnilo medijima da to nije novo pravilo, već praksa koja važi već godinama⁴ — pojašnjenje je usledilo pošto su neka srpska glasila greškom pisala o „novim uslovima ulaska".
Od 1. januara 2020. godine granicu Srbija — Crna Gora svako mora prelaziti sa sopstvenim važećim dokumentom, uključujući i djecu: ni dijete ni maloljetnik više ne mogu preći granicu „upisani" u pasoš roditelja⁵. Maloljetnik mora imati sopstveni važeći pasoš ili sopstvenu ličnu kartu. To istovremeno potvrđuju i zvanično saopštenje Vlade Crne Gore i informacije Turističke asocijacije Srbije, YUTA⁶ — oba izvora navode isti datum, 1. januar 2020. godine, kao trenutak stupanja pravila na snagu.
Poseban detalj: ako dijete prelazi granicu sa ličnom kartom u pratnji samo jednog roditelja, a ne oba, može biti potrebna pisana saglasnost drugog roditelja — to je bolje provjeriti unaprijed, a ne otkrivati na graničnom prelazu.
Posebno pitanje koje smo namjerno provjerili: da li pravilo „30 dana sa ličnom kartom" važi jednako za kopnenu granicu, aerodrome — Podgorica, Tivat — i trajektne ili pomorske prelaze, ili se, recimo, na aerodromu ipak traži baš pasoš. Zvaničan stav crnogorskog MUP-a, citiran u srpskim medijima, ne pravi razliku po vrsti prelaza⁴ — pravilo je isto za sve vidove prelaska granice. Ipak, nismo pronašli poseban zvaničan dokument posvećen baš aerodromima koji bi to direktno potvrđivao za vazdušni saobraćaj — zato je, ako letite čarterom ili niskobudžetnim prevoznikom i planirate da ostanete u Crnoj Gori duže od 30 dana, razumno da ponesete pasoš, a ne da se oslanjate samo na ličnu kartu.
Ovdje se naša priča ukršta sa temom priznavanja diploma, o kojoj smo pisali ranije: 3. novembra 2022. godine u Berlinu, u okviru Berlinskog procesa, lideri Srbije, Crne Gore, Sjeverne Makedonije, Albanije, Bosne i Hercegovine i predstavnici Prištine potpisali su, između ostalog, poseban Sporazum o slobodi kretanja sa ličnim kartama na Zapadnom Balkanu⁷ — baš onaj dokument koji bi u teoriji trebalo da izjednači ličnu kartu sa pasošem.
Prema tekstu ovog sporazuma, za njegove potpisnice imalac važeće lične karte dobija pravo ulaska, tranzita i kratkoročnog boravka do 90 dana u bilo kojem periodu od 180 dana — dakle tačno onoliko koliko i sa pasošem — i to izričito za sve vidove prelaska granice: kopneni, pomorski i vazdušni⁷.
Iskreno: rješenje zagonetke je, čini se, u tome što je Crna Gora već imala sopstvene, ranije bilateralne dogovore o ulasku sa ličnom kartom sa drugim zemljama bivše Jugoslavije — sklopljene mnogo prije berlinskog sporazuma iz 2022. godine⁸. Baš zato crnogorsko MUP pravilo „30 dana sa ličnom kartom" i naziva praksom koja traje već godinama, a ne novim pravilom⁴ — ono se oslanja na te starije dogovore, a ne na sporazum iz 2022. Berlinski sporazum je zamišljen kao nadgradnja nad njima — način da se pravila ujednače u cijelom regionu i rok podigne na 90 dana. Sporazum stupa na snagu 30 dana nakon treće ratifikacije. Srbija ga je ratifikovala u aprilu 2023, a Crna Gora u decembru 2023. Zvanični izvori se ipak razlikuju: engleska stranica Vlade Crne Gore o vizama navodi 90 dana sa ličnom kartom za državljane država potpisnica, dok Ministarstvo spoljnih poslova Srbije i stranica Vlade Crne Gore za državljane Srbije i dalje navode 30 dana¹ — pa nije jasno koje se pravilo zaista primjenjuje na granici. Nećemo dalje nagađati: dok obje strane jasno ne potvrde 90 dana, računajte sa 30 dana ili putujte sa pasošem.
Viza za državljane Srbije u svakom slučaju nije potrebna — riječ je samo o dužini boravka bez dodatnih dozvola. Da biste ostali duže od 30 dana, najispravnije je ili od samog početka ući sa pasošem, čime je dostupno do 90 dana, ili unaprijed pokrenuti osnov za duži boravak — na primjer, privremeni boravak, o čijoj smo proceduri detaljno pisali u tekstu o boravišnoj dozvoli u Crnoj Gori. „Presjedjeti" preko dozvoljenog roka sa ličnom kartom, računajući da niko neće primijetiti, loša je ideja: prekoračenje dozvoljenog boravka se evidentira pri izlasku i može uticati na buduća putovanja. Uz sam ulazak postoji i drugi korak: prijava boravka policiji. Ko je podnosi i u kom roku, objasnili smo u tekstu o prijavi boravka stranca u Crnoj Gori.
Najčešće se mješaju 90 dana za pasoš sa 30 dana za ličnu kartu — to je najraširenija greška, naročito kod onih koji putuju sa porodicom i navikli su na broj „90 dana" sa svog pasoša. Drugo — zaboravljaju da od 2020. godine dijete mora imati sopstveni dokument: roditelji po inerciji očekuju da mogu upisati dijete u svoj pasoš, kao ranije. Treće — misle da je potrebna viza, iako viza uopšte nije potrebna, pitanje je samo dozvoljena dužina boravka. I na kraju, oslanjaju se na tekst sporazuma iz 2022. godine, a ne na trenutnu praksu: sporazum obećava 90 dana i za ličnu kartu, ali za sada važi staro pravilo od 30 dana.
Odredite koliko dana planirate da provedete u Crnoj Gori. Ako je to 30 dana ili manje — možete putovati sa ličnom kartom. Ako je više od 30, ali ne više od 90 dana — ponesite pasoš. Ako planirate da ostanete duže od 90 dana — unaprijed pokrenite proceduru privremenog boravka. Uvjerite se da svako dijete u putovanju ima sopstveni važeći pasoš ili ličnu kartu. I prije putovanja je najbolje provjeriti aktuelne informacije na zvaničnom sajtu MSP Srbije — pravila se mogu mijenjati.
Izvori